Terapia komórkami macierzystymi

Czym są tzw. niepotwierdzone terapie komórkowe? Stanowisko Polskiego Ośrodka Terapii Komórkowych i Immunoterapii przy Centrum Medycznym Klara w tej sprawie.

Polski Ośrodek Terapii Komórkowych i Immunoterapii przy Centrum Medycznym Klara akceptuje i popiera stanowisko Europejskiej Agencji Leków w kontekście stosowania niepotwierdzonych terapii komórkowych. Pacjenci potrzebujący terapii eksperymentalnej powinni zwracać większą uwagę na oferowane przez niektóre podmioty (głównie zagraniczne) terapie komórkowe. Polski Ośrodek Terapii Komórkowych i Immunoterapii przy Centrum Medycznym Klara zapewnia jednocześnie, że prowadzony program leczenia eksperymentalnego ma oparcie w danych naukowych, został zaakceptowany przez niezależne komisje bioetyczne, a stosowany u pacjentów produkt leczniczy spełnia rygorystyczne wymogi w zakresie wytwarzania i dopuszczenia do obrotu.

Komitet ds. Terapii Zaawansowanych (ang. Committee for Advanced Therapies, CAT) działający przy Europejskiej Agencji Leków (ang. European Medicines Agency, EMA) opublikował 28 kwietnia b.r. stanowisko dotyczące stosowania niepotwierdzonych terapii komórkowych (unproven cell-based therapy)1. Stanowisko CAT jest odpowiedzią dla osób, firm i szpitali promujących niesprawdzone terapie komórkowe w szerokim zakresie chorób, w tym nowotworowych, sercowo-naczyniowych, spektrum autyzmu, porażenia mózgowego, dystrofii mięśniowych i chorób prowadzących do utraty wzroku. EMA zwraca uwagę, że stosowanie niesprawdzonych i nieregulowanych terapii komórkowych może stanowić poważne zagrożenie dla pacjentów, przynosząc im niewielkie korzyści lub ich brak.

Terapie komórkowe są zdefiniowane jako zabiegi z wykorzystaniem komórek od pacjenta lub dawcy, które nie są wykorzystywane do tej samej podstawowej funkcji lub podlegały znaczącym manipulacjom. Z tego powodu takie terapie są regulowane w UE jako produkty lecznicze. CAT podkreśla, że ​​aby pacjenci mogli skorzystać w pełni z obietnicy terapii opartych na komórkach, niezbędne są dobrze zaprojektowane badania kliniczne dotyczące bezpieczeństwa i skuteczności terapii opartych na komórkach. Badania kliniczne chronią także bezpieczeństwo, godność i prawa pacjentów, informują ich o potencjalnych korzyściach i ryzyku leczenia. Mogą też być wykorzystane do wsparcia autoryzacji w UE, co ostatecznie przyniesie korzyści większej liczbie pacjentów. Oceniając dane z badań klinicznych leków opartych na komórkach CAT sprawdza również, czy jakość tych produktów jest odpowiednio kontrolowana. Po zatwierdzeniu produktów w UE, EMA i krajowe organy ds. leków stale monitorują ich bezpieczeństwo i dzielą się informacjami, aby umożliwić im szybkie podejmowanie decyzji na szczeblu UE w celu ochrony zdrowia pacjenta. W słusznym skądinąd stanowisku EMA nie wskazano dokładnie, czym są niepotwierdzone terapie komórkowe, dlatego istotne jest szersze przedstawienie tego zagadnienia, aby właściwie rozumieć ten termin.

Nie każda terapia niezarejestrowana jest niedopuszczona

Stanowisko przedstawione przez EMA wpisuje się w szerszy nurt dyskusji dotyczący zasadności eksperymentalnych terapii komórkowych. Wcześniej podobne stanowisko opublikowała amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (ang. Food and Drug Administration, FDA),2 która przypomniała, że eksperymentalne terapie komórkowe, chociaż niezarejestrowane, powinny być nadzorowane (wymagania FDA są analogiczne do przepisów unijnych). Podział terapii komórkowych na cztery ścieżki dostępu (terapie zarejestrowane, badania kliniczne, terapie eksperymentalne oraz terapie niepotwierdzone) został przedstawiony na łamach czasopisma The Lancet w 2018 r.3 Jeszcze wcześniej, bo już w 2015 r. stanowisko w sprawie leczenia komórkami macierzystymi zajęła The National Stem Cell Foundation of Australia, która publikując The Australian Stem Cell Handbook4 podzieliła leczenie komórkami macierzystymi na dwie kategorie – leczenie eksperymentalne (experimental stem cell treatments) oraz niepotwierdzone (unproven stem cell treatments). Do pierwszej kategorii, oprócz badań klinicznych, zaklasyfikowano procedury nazwane innowacjami medycznymi (medical innovations) polegającymi na kontrolowanym stosowaniu terapii eksperymentalnej. Różnice pomiędzy terapiami niepotwierdzonymi a eksperymentalnymi zestawiono w poniższej tabeli.

Terapie eksperymentalne

Terapie niepotwierdzone

  • Uzasadnienie naukowe eksperymentu jest oparte na racjonalnych podstawach (danych literaturowych). Dowody dotyczące bezpieczeństwa i skuteczności uzyskano w trakcie badań przedklinicznych na modelach zwierzęcych.

  • Plan leczenia został poddany ocenie zewnętrznej

  • Możliwość odniesienia korzyści dla indywidualnego pacjenta.

  • Oferowane pacjentom przez lekarzy specjalistów lub ośrodki w sytuacji, gdy nie ma innej, dostępnej alternatywy leczenia

  • Prowadzone przed doświadczonych specjalistów w danej dziedzinie medycyny, w doświadczonych ośrodkach

  • Wymagany Formularz Świadomej Zgody Pacjenta

  • Pacjent jest poddawany długotrwałej obserwacji

  • Lekarz prowadzący oraz ośrodek przyjmują na siebie pełną odpowiedzialność za prowadzoną terapię.

  • Efekty leczenia są publikowane jako recenzowane artykuły naukowe.

  • Brak uzasadnienia naukowego, ponieważ brak dowodów dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności uzyskanych w trakcie badań przedklinicznych na modelach zwierzęcych.

  • Plan leczenia nie został poddany zewnętrznej opinii (np. Komisji Bioetycznej)

  • Korzyść odnosi wyłącznie instytucja pobierająca opłaty; korzyść dla pacjenta jest wątpliwa.

  • Oferowany bezpośrednio pacjentom, którzy sami oceniają dostępność alternatywnych metod leczenia (nie zasięgają opinii specjalistów)

  • Oferowane przez marketing bezpośredni (np. przez Internet)

  • Mogą być oferowane przez lekarzy, którzy nie są specjalistami w danej dziedzinie medycyny

  • Mogą być wykonywane przez ośrodki o wątpliwym doświadczeniu w leczeniu komórkami macierzystymi

  • Formularz Świadomej Zgody Pacjenta nie jest wymagany

  • Ograniczona opieka długoterminowa lub jej brak

  • Odpowiedzialność za terapię jest niejasna

  • Efekty leczenia są opisywane jako wypowiedzi pacjentów zamieszczane wyłącznie na stronie internetowej kliniki.

Jak wynika z powyższego zestawienia, terapia prowadzona przez Polski Ośrodek Terapii Komórkowych i Immunoterapii przy Centrum Medycznym Klara posiada wszystkie cechy innowacji medycznej scharakteryzowanej przez The National Stem Cell Foundation of Australia. Z tego względu Polski Ośrodek Terapii Komórkowych i Immunoterapii przy Centrum Medycznym Klara – jako ośrodek prowadzący medyczne eksperymenty lecznicze kontrolowany sposób, zgodny z przepisami krajowymi i europejskimi – z wielką satysfakcją odnotował zabranie głosu przez EMA, pomimo pewnych niejasności występujących w tym dokumencie, co jest zrozumiałe z uwagi na jego lakoniczny, urzędowy charakter.

Terapie komórkowe podawane w Polskim Ośrodku Terapii Komórkowych i Immunoterapii przy Centrum Medycznym Klara nie są terapią niepotwierdzoną, lecz eksperymentalną

Przytoczone stanowiska poruszają istotny problem terapii prowadzonych niejednokrotnie z naruszeniem podstawowych praw pacjenta oraz brakiem przestrzegania zasad etycznych. Dotykają również istotnej kwestii wytwarzania produktu w nieodpowiednich warunkach, co może prowadzić do istotnych zdarzeń niepożądanych. Terapie prowadzone przez Polski Ośrodek Terapii Komórkowych i Immunoterapii przy Centrum Medycznym Klara mają charakter medycznego eksperymentu leczniczego (MEL), którego celem jest osiągnięcie bezpośredniej korzyści dla zdrowia osoby leczonej poprzez wprowadzenie przez lekarza nowych lub tylko częściowo wypróbowanych metod diagnostycznych, leczniczych lub profilaktycznych. Medyczny eksperyment leczniczy prowadzony jest z zastosowaniem produktu leczniczego terapii zaawansowanej  (ang. Advanced Therapy Medicinal Product,  ATMP) złożonego z komórek mezenchymalnych pozyskiwanych z galarety Whartona – specyficznej tkanki, która otacza pępowinowe naczynia krwionośne. Produkt wytwarzany jest na indywidualne zamówienie lekarza dla konkretnego pacjenta pod kontrolą Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego. Idea terapii eksperymentalnych wpisuje się w powołanie lekarza, jakim jest niesienie pomocy cierpiącemu pacjentowi. W sytuacjach braku odpowiednich narzędzi, technologii czy leków, bądź istotnych skutków ubocznych w wyniku leczenia standardowego lub możliwego negatywnego wpływu jednej terapii na inną w przypadku zdiagnozowania kilku chorób, lekarz prowadzący pacjenta, działając w ramach polskiego prawa, jest uprawniony do sięgania po środki, których skuteczność nie została w pełni dowiedziona. Musi jednak rozważyć stosunek korzyści do ryzyka, co podlega ocenie bioetycznej. W Polsce takie działanie uregulowane jest w Ustawie o zawodach lekarza i lekarza dentysty z dnia 5 grudnia 1996 roku, i podlega opiniowaniu stosownych Komisji Bioetycznych. Również ustawodawstwo Unii Europejskiej w Rozporządzeniu (WE) nr 1394/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie produktów leczniczych terapii zaawansowanej wskazuje taką możliwość w odniesieniu do produktów ATMP, jako tzw. wyłączenia szpitalne (hospital exemption, HE). MEL nie jest konstruktem prawnym zastępującym badania kliniczne, ale uzupełniającym je, a jego cel jest nakierowany na dobro indywidualnego pacjenta, nie zaś dobro nauki ani szerokiej populacji chorych z takim samym rozpoznaniem. W MEL, w przeciwieństwie do badania klinicznego, pacjent ma gwarancję otrzymania substancji aktywnej, a decyzja o zakwalifikowaniu do terapii jest zależna wyłączne od stanu klinicznego pacjenta, nie zaś na konieczności uzyskania homogennej grupy chorych, która będzie przedmiotem późniejszej analizy statystycznej. Badanie kliniczne nie jest więc alternatywą dla medycznego eksperymentu leczniczego, ponieważ jego celem nie jest leczenie pacjenta; cele badania klinicznego są często rozbieżne, a nawet sprzeczne z dobrem pacjenta. Uwagę na problem niesłusznego uważania badań klinicznych za opcję terapeutyczną zwrócono już ponad 30 lat temu, w 1987 r.5

Każdorazowo przed rozpoczęciem medycznego eksperymentu leczniczego Polski Ośrodek Terapii Komórkowych i Immunoterapii przy Centrum Medycznym Klara zwraca się po opinię do właściwej Komisji Bioetycznej, przedkładając pod obrady odpowiedni wniosek. Przedstawiona tej komisji dokumentacja zawiera szczegółowe informacje dotyczące planowanego medycznego eksperymentu leczniczego, m. in.: jasno sprecyzowany cel eksperymentu, aktualny stan wiedzy wraz z uzasadnieniem i odniesieniem do dowodów dotyczących potwierdzenia bezpieczeństwa i skuteczności stosowania komórek macierzystych w badaniach przedklinicznych na modelach zwierzęcych, szczegółowy plan prowadzenia terapii, a także dane wnioskodawcy oraz osób odpowiedzialnych za eksperyment leczniczy – lekarza prowadzącego oraz współpracujący z nim zespół.

Po rozważeniu wszelkich za i przeciw Komisja Bioetyczna – w której skład wchodzą lekarze oraz etycy lub przedstawiciele Kościoła – opiniuje proponowaną terapię komórkową planowaną do przeprowadzenie w Instytucie. Ponadto do Komisji Bioetycznej są przedkładane także takie dokumenty jak: Informacja dla Pacjenta oraz Formularz Świadomej Zgody Pacjenta. Pierwszy dokument w sposób zrozumiały dla pacjenta, dokładny oraz przejrzysty przedstawia informacje nt. medycznego eksperymentu leczniczego, tj. założenia i cel terapii, pochodzenie komórek, przebieg podania, potencjalne korzyści i działania niepożądane, prawa pacjenta i informacje na temat nadzoru nad terapią. Informujemy pacjentów, że oczekujemy, iż zastosowanie mezenchymalnych komórek macierzystych będzie miało klinicznie pozytywne efekty w postaci spowolnienia rozwoju procesu chorobowego. Przedstawiamy przesłanki wskazujące, że proponowana terapia może mieć wyższą skuteczność od dotychczas stosowanych ze względu na cechy, które posiadają mezenchymalne komórki macierzyste. Podkreślamy jednak, że choroba, z którą zmaga się pacjent, pozostaje chorobą nieuleczalną, a stosowana terapia ma charakter eksperymentalny i żadnych korzyści nie możemy zagwarantować (podobnie nie gwarantują ich również producenci leków zarejestrowanych). Informujemy także pacjentów o możliwości wystąpienia i rodzaju zdarzeń niepożądanych związanych z terapią. Drugi dokument – Formularz Świadomej Zgody Pacjenta – zawiera informacje dotyczące celu badania, sposobu i warunków jego przeprowadzenia, spodziewanych korzyści, ryzyka i niedogodności z nim związanych oraz możliwości odstąpienia od udziału w eksperymencie. Dokument zawiera także informację, że – zgodnie z aktualnym stanem wiedzy medycznej – medyczny eksperyment leczniczy, któremu pacjent zamierza się poddać, może spowodować jedynie poprawę komfortu życia, a nie wyleczenie choroby. Pacjent jest także informowany o tym, że ze względu na postępowanie eksperymentalne możliwy jest brak pozytywnego efektu leczniczego. Pacjentowi zostaje również przekazana informacja o prawie do wycofania uprzednio udzielonej zgody na udział w dowolnym momencie i braku jakiegokolwiek wpływu podjęcia takiej decyzji na jego dalsze leczenie i opiekę. Przed podpisaniem dokumentu pacjent ma czas na przemyślenie i ewentualne omówienie treści dokumentu z osobami najbliższymi i niezależnymi doradcami. Formularz Świadomej Zgody został dostosowany do wytycznych opracowanych przez the International Society for Stem Cell Research (ISSCR), które mają pomóc w zapewnieniu pacjentom dostępu do odpowiednich informacji w zakresie terapii z wykorzystaniem komórek macierzystych6. Terapia prowadzona jest z wykorzystaniem produktu leczniczego terapii zaawansowanej (ang. Advanced Therapy Medicinal Product, ATMP) zawierającego mezenchymalne komórki macierzyste pochodzące z galarety Whartona, tkanki obecnej w sznurze pępowinowym. Sznur pępowinowy pozyskiwany jest podczas porodu od zdrowych dawców po przeprowadzeniu wcześniej wywiadu medycznego z matką dawcy, badań krwi matki dawcy i uzyskaniu pisemnej zgody matki dotyczącej pobrania tkanki sznura pępowinowego i zrzeczenia się praw do tego materiału biologicznego. Dostawcą komórek stosowanych w terapii jest Wytwórnia Farmaceutyczna Polskiego Banku Komórek Macierzystych, które posiada stosowne zgody i zezwolenia Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego na wytwarzanie produktu leczniczego. Produkt wytwarzany jest zgodnie z Dobrą Praktyką Wytwarzania (ang. Good Manufacturing Practice, GMP) oraz indywidualnie dla każdego pacjenta na zamówienie lekarza z Zespołu Medycznego Ośrodka. Polski Ośrodek Terapii Komórkowych i Immunoterapii przy Centrum Medycznym Klara w ramach swojej działalności przeprowadza nie tylko działania związane z podawaniem komórek i obserwację kliniczną. Polski Ośrodek Terapii Komórkowych i Immunoterapii przy Centrum Medycznym Klara wdrożył program oceny wyników leczenia obejmujący długotrwałe monitorowanie stanu zdrowia i jakości życia pacjentów zarówno w trakcie podań komórek, jak i po zakończeniu terapii. Monitorujemy funkcjonowanie chorych w zakresie wykonywania ról i jakości życia. Kontakt z pacjentami zespół Polskiego Ośrodka Terapii Komórkowych i Immunoterapii przy Centrum Medycznym Klara rozpoczyna jeszcze przed terapią i utrzymuje przez czas jej trwania oraz co najmniej przez 18 miesięcy po jej zakończeniu. Okres obserwacji pacjentów w Polskim Ośrodku Terapii Komórkowych i Immunoterapii przy Centrum Medycznym Klara obejmuje więc min. dwa lata, co jest niezbędne dla uzyskania możliwie pełnego obrazu pacjenta poddanego terapii. Tak długa obserwacja pozwala również na wsparcie pacjentów i ich opiekunów oraz dodatkową opiekę medyczną. Dotychczasowe dane medyczne pozwoliły na potwierdzenie bezpieczeństwa prowadzonej terapii MSC. Fakt ten został opisany w przygotowanej przez zespół badaczy ITK, cytowanej publikacji naukowej na łamach Neural Regeneration Research – impaktowanego i recenzowanego międzynarodowego czasopisma.7

Praktyczne wskazówki dla pacjentów

Powyższe argumenty wyraźnie wskazują, że medyczne eksperymenty lecznicze prowadzone przez Polski Ośrodek Terapii Komórkowych i Immunoterapii przy Centrum Medycznym Klara jednoznacznie zaliczają się do przytoczonych powyżej terapii eksperymentalnych i nie powinny być błędnie utożsamiane z terapiami niedopuszczonymi. Nie należy również przypisywać wysokich standardów obowiązujących w Polskim Ośrodku Terapii Komórkowych i Immunoterapii przy Centrum Medycznym Klara klinikom zagranicznym. Pacjenci powinni być świadomi fundamentalnych różnic pomiędzy nadzorowanymi terapiami stosowanymi przez Polski Ośrodek Terapii Komórkowych i Immunoterapii przy Centrum Medycznym Klara a podejrzanymi terapiami oferowanymi za granicą, w szczególności w krajach niepodlegających jurysdykcji europejskiej i brać pod uwagę opisane powyżej kwestie przy wyborze kliniki, w której zamierzają się poddać terapii komórkowej. Europejska Agencja Leków, podobnie jak jej odpowiedniki na innych kontynentach słusznie zajmują stanowisko ws. terapii komórkowych niepotwierdzonych danymi naukowymi, zwłaszcza prowadzonymi bez odpowiedniego nadzoru, przy użyciu produktów leczniczych niewiadomego pochodzenia i wytwarzanych w warunkach niemających nic wspólnego z zasadami GMP. W swoim stanowisku stwierdza na koniec, że pacjenci, którzy rozważają poddanie się terapiom komórkowym powinni przede wszystkim polegać na opinii swoich lekarzy i od nich uzyskiwać informacje na temat korzyści i ryzyka związanych z proponowanym leczeniem, nie zapominając o sprawdzaniu, czy i w jaki sposób te terapie zostały zatwierdzone przez odpowiednie urzędy.

1 https://www.ema.europa.eu/en/documents/public-statement/ema-warns-against-using-unproven-cell-based-therapies_en.pdf

3 Cossu G, et al. Lancet Commision: Stem cells and regenerative medicine. Lancet 2018;391(10123),883-910.

4 https://www.stemcellfoundation.net.au/australian_stem_cell_handbook

5 Appelbaum PS, et al. False Hopes and Best Data: Consent to Research and the Therapeutic Misconception. Hastings Center Report 1987;17(2):20-24.

Czym są komórki MSC pozyskane z galarety Whartona?

Mezenchymalne komórki macierzyste z galarety Whartona (ang. Wharton’s jelly-derived mesenchymal stem cells – WJ-MSC) jest to populacja multipotencjalnych komórek macierzystych, zlokalizowana w sznurze pępowinowym, zaliczanym do tkanki łącznej galaretowatej. Zgodnie
z kryteriami określonymi przez ISCT (ang. The International Society for Cellular Therapy) komórki te posiadają strukturę fibroblastu, wykazują adherencję do podłoża z tworzywa sztucznego oraz specyficzny zestaw antygenów powierzchniowych (immunofenotyp WJ-MSC: CD11b-/CD19-/CD45-/CD34-/HLA-DR-/CD73+/CD90+/CD105+),a także przejawiają potencjał do różnicowania w inne typy komórek (głównie w osteoblasty, chondrocyty oraz adipocyty).
Wykazano szereg funkcji efektorowych tychże komórek. Zaobserwowano właściwości immunosupresyjne spowodowane stymulacją cytokin ze środowiska prozapalnego, takich jak interferon-γ (IFN-γ), czynnik martwicy nowotworu α (TNFα), interleukiny 1β (IL-1β) lub poprzez interakcję z receptorem toll-podobnym (TLR). Po aktywacji, spektrum aktywności immunosupresyjnych WJ-MSC obejmuje sekrecję między innymi ludzkiego antygenu leukocytarnego (zgodności tkankowej) HLA-G, transformującego czynnika wzrostu β (TGFβ), prostaglandyny E2 (PGE2), TSG-6 (ang. tumor necrosis factor alpha-inducible protein 6), oksygenazy hemowej 1 (HO-1), interleukiny 10 (IL-10), interleukiny 6 (IL-6), IDO1 (ang. Indoleamine 2,3-dioxygenase 1), czynnika wzrostu hepatocytów (HGF), czynnika hamującego białaczkę (LIF) oraz dla szlaku sygnału Fas (FasL). WJ-MSC wykazują zatem szczególne właściwości nie tylko o charakterze immunomodulacyjnym i immunosupresyjnym, ale również antyapoptotycznym czy przeciwzapalnym.
Aktywność immunosupresyjna WJ-MSC wymaga bezpośredniego kontaktu z komórkami docelowymi takimi jak limfocyty B, T, komórki dendrytyczne oraz komórki NK (ang. Natural Killer cells).

Jaki jest cel, zasada oraz schemat medycznego eksperymentu leczniczego?

Medyczny eksperyment leczniczy jest to wieloetapowa procedura mająca na celu zastosowanie nowatorskiej metody leczenia, technologii lub innowacyjnego preparatu leczniczego, nie będącego standardową terapią wobec danej jednostki chorobowej. Medyczny eksperyment leczniczy stanowi nierzadko jedyną alternatywę dla pacjentów, u których nie określono dotąd leczenia przyczynowo-skutkowego, bądź nie przynosi ono pożądanych efektów terapeutycznych.
Głównym i nadrzędnym celem medycznego eksperymentu leczniczego jest poprawa stanu zdrowia pacjenta. Działania te każdorazowo muszą być poparte zgodą właściwej dla danego obszaru Komisji Bioetycznej funkcjonującej przy odpowiedniej Izbie Lekarskiej, Uniwersytecie Medycznym, bądź przy instytucie badawczym uczestniczącym w systemie ochrony zdrowia. W dokumentacji składanej do Komisji Bioetycznej musi znaleźć się uzasadnienie i cel rozpoczęcia procedury terapeutycznej ze szczegółowym opisem jednostki chorobowej, dokładny schemat eksperymentu z uwzględnieniem dawkowania, ilości infuzji i miejsca ich podania, częstości badań kontrolnych, liczby pacjentów uczestniczących w leczeniu wraz z kryteriami ich kwalifikacji do eksperymentu oraz świadoma zgoda pacjenta lub pacjentów na przeprowadzenie tego typu czynności leczniczych.

Zastosowanie MSC w neurologii i okulistyce w CM Klara

Centrum Medyczne Klara z siedzibą w Częstochowie jest wiodącym ośrodkiem badawczo-leczniczym w Polsce, prowadzącym działania terapeutyczne z wykorzystaniem mezenchymalnych komórek macierzystych z galarety Whartona (WJ-MSC) w zakresie chorób o podłożu neurologicznym jak i okulistycznym.
Do tej pory skutecznie przeprowadzono medyczne eksperymenty lecznicze w następujących neurologicznych jednostkach chorobowych:
ataksja rdzeniowo-móżdżkowa, autyzm, ciężkie opóźnienie rozwoju psychoruchowego, dystrofie mięśniowe, kurczowe porażenie czterokończynowe, opóźnienie psychoruchowe, padaczka, przepuklina oponowo-módżkowa, rdzeniowy zanik mięśni typu 1, stwardnienie rozsiane, stwardnienie zanikowe boczne, zaburzenia rozwojowe znacznego stopnia, dystrofia twarzowo-łopatkowo-ramienna, przepuklina oponowo-rdzeniowa, choroba neuronu ruchowego, zespół Devica i jamistość rdzenia kręgowego.
Centrum Medyczne Klara posiada ponadto doświadczenie w leczeniu przy pomocy WJ-MSC następujących schorzeń okulistycznych:
neuropatia nerwu wzrokowego, obustronna atrofia nerwu wzrokowego, hipoplazja nerwu wzrokowego, obustronna ślepota, uszkodzenie nerwu wzrokowego o charakterze demienilizacyjnym, zwyrodnienie barwnikowe siatkówki, choroba Stargardta, dystrofia czopkowo-pręcikowa, jaskra i choroba Behceta.
Ryzyko związane z przystąpieniem do terapii jest znikome, gdyż w dotychczasowym piśmiennictwie naukowym nie odnotowano znaczących skutków ubocznych, związanych z podaniem pacjentom WJ-MSC. Całość procedury medycznego eksperymentu leczniczego zaprojektowana jest tak, aby zminimalizować ewentualną możliwość wystąpienia skutków ubocznych oraz aby uzyskać optymalny efekt terapeutyczny.

Dotychczasowe efekty leczenia z zastosowaniem komórek mezenchymalnych pozyskanych z galarety Whartona niezgodnego dawcy niespokrewnionego w leczeniu pacjentów z chorobami neurologicznymi i okulistycznymi w których nie ma leczenia przyczynowego oraz w których zastosowane leczenie nie przyniosło poprawy stanu klinicznego.

Neurologia

MSC podawane są w takich jednostkach chorobowych jak:
Dystrofie mięśniowe
SMA typu I
SLA
SM
autyzm
SCA
oraz w innych jednostkach genetycznie uwarunkowanych zaliczanych do tzw. chorób neurodegeneracyjnych.

Najlepsze efekty terapeutyczne obserwowane są u pacjentów obciążonych dystrofiami mięśniowymi. Zaobserwowano brak progresji choroby u wszystkich badanych pacjentów a u zdecydowanej większości poprawę pod postacią zwiększenia siły mięśniowej co przekłada się na poprawę samodzielności i jakości życia.

W pozostałych jednostkach chorobowych także zaobserwowano poprawę indywidualną w zależności od zaawansowania choroby.
W medycznym eksperymencie leczniczym, uczestniczą pacjenci, u których zostały wykorzystane wszystkie inne metody terapeutyczne a podanie MSC jest dla nich jedyną nadzieją na poprawę stanu zdrowia i/lub zatrzymanie procesu chorobowego.

Okulistyka

Badanymi jednostkami chorobowymi w okulistyce są:
choroba Stargardta
renitis pigmentosa
hipoplazja nerwu wzrokowe
zanik nerwu wzrokowego
przednia niedokrwienna neuropatia nerwu wzrokowego
stan po zakrzepie gałązki tętnicy środkowej siatkówki

U 56% badanych pacjentów, którzy zakończyli serię 5 podań zaobserwowana została poprawa. Poprawa została potwierdzona w wyniku przeprowadzonych badań diagnostycznych (Visus OCT, OCT siatkówki, OCT nerwu wzrokowego i komórek zwojowych oraz pole widzenia).
U pozostałych 44% badanych nie zaobserwowano progresji choroby ani poprawy.
Na podstawie dostępnych publikacji medycznych wskazaniami do podawania preparatu MSC są m. in. AMD forma sucha, dziedziczne zwyrodnienia siatkówki, etc.
Rokowanie dotyczące oczu po wielokrotnych zabiegach witreoretinalnych, rozległych urazach oraz braku poczucia światła trwającego wiele lat.
Każdy przypadek kwalifikowany jest indywidualnie po przeprowadzeniu szeregu badań klinicznych.
Metoda pozyskania MSC
Mezenchymalne komórki macierzyste są pozyskiwane do medycznego eksperymentu leczniczego z galarety Whartona sznura pępowinowego (MSC-WJ) w Pracowni Inżynierii Komórkowej [pozwolenie Głównego Inspektora Farmaceutycznego nr GIF-IW-400/WTC0436/01/41/UA2/14 z dnia 07 maja 2014 roku] laboratorium NZOZ-u „Polski Bank Komórek Macierzystych” (PBKM).
Allogeniczne mezenchymalne komórki macierzyste pochodzą od zdrowych dawców po wcześniejszym przeprowadzeniu oddzielnego wywiadu medycznego (dotyczącego ewentualnych medycznych obciążeń rodziców i dziadków dawcy) i uzyskaniu pisemnej zgody rodziców biologicznych na pobranie tkanki sznura pępowinowego oraz wykluczeniu na podstawie badań krwi żylnej matki transmisji chorób zakaźnych.
Procedura pozyskania była wcześniej wielokrotnie stosowana do przygotowania komórek dla celów naukowo – badawczych.
W medycznym eksperymencie leczniczym nie są stosowane ludzkie macierzyste komórki embrionalne.
Przygotowanie materiału biologicznego
W Pracowni Inżynierii Komórkowej, ze sznura pępowinowego są izolowane fragmenty tkanki, które następnie są poddane hodowli in vitro, w warunkach zgodnych z ww decyzją GIF-u – pozwalających na pozyskanie z nich komórek mezenchymalnych.
Przed podaniem komórek są przeprowadzane m.in. badania potwierdzające, że pozyskane komórki mają pożądane parametry – badanie antygenów powierzchniowych charakterystycznych dla komórek mezenchymalnych, badanie liczby i żywotności komórek, posiewy mikrobiologiczne i inne badania kontrolne.

Dotychczasowe zastosowanie
PBKM S.A. jako wytwórca produktu leczniczego, posiada możliwość dostarczenia produktu ATMP (Advanced Therapy Medicinal Products) po przedstawieniu zgody Komisji Bioetycznej wydanej dla konkretnego szpitala -na złożone indywidualne zamówienie przez lekarza prowadzącego terapię u zakwalifikowanych pacjentów.

Aktualnie produkt MSC -WJ w Polsce ma zastosowanie w:
– hematologii (np. choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi),
– neurologii (np. stwardnienie rozsiane, stwardnienie zanikowe boczne, dystrofie mięśniowe, mózgowe porażenie dziecięce, autyzm, encefalopatia i padaczka lekooporna, uszkodzenia rdzenia kręgowego i  kilku innych),
– okulistyce (np. zwyrodnienie plamki żółtej, zwyrodnienie siatkówki),
– ortopedii (np. zwyrodnienia chrząstki stawu kolanowego i łąkotki , tendinopatie ścięgien, brak zrostu kostnego)
w ramach medycznych eksperymentów leczniczych.

www.famicord.eu/transplantations-2
zakładki umożliwiają sprawdzenie /filtrowanie danych w zakresie jakich specjalizacji i jednostek chorobowych zostały podane produkty lecznicze.

Dane zaktualizowane na 30.08.2017r.
Informuje się, że po podaniu  produktu leczniczego MSC-WJ wytwarzanego w laboratorium PBKM S.A.  grupie 1148 (dorośli i dzieci) lekarze nie odnotowali  istotnych działań  niepożądanych.(Eksperymentem leczniczym jest wprowadzenie przez lekarza nowych lub tylko częściowo wypróbowanych metod diagnostycznych, leczniczych lub profilaktycznych w celu osiągnięcia bezpośredniej korzyści dla zdrowia  osoby leczonej. Może być on przeprowadzony, jeżeli dotychczas  stosowane metody medyczne nie są skuteczne lub jeżeli ich skuteczność  nie jest wystarczająca (art. 21 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i  lekarza dentysty). Eksperyment leczniczy ma więc na celu polepszenie  zdrowia pacjenta i jest niekiedy jedyna szansą wyleczenia.

Informacje na temat komórek macierzystych

 

Komórki mające jednocześnie dwie zdolności:

potencjalnie nieograniczonej liczby podziałów (samoodnawiania swojej puli, czyli proliferacji)

różnicowania się do innych typów komórek.

 

Ze względu na zdolność do różnicowania komórki macierzyste dzieli się na:

 

  • totipotencjalne – mogą różnicować się do każdego typu komórek, w tym komórek tworzących łożysko
  • pluripotencjalne – mogą różnicować się do każdego typu komórek dorosłego organizmu z wyjątkiem komórek łożyska
  • multipotencjalne – mogą dać początek kilku różnym typom komórek, z reguły o podobnych właściwościach
  • unipotencjalne – mogą dać początek tylko jednemu typowi komórek.

 

Ze względu na ich pochodzenie komórki macierzyste dzieli się na:

 

  • zarodkowe komórki macierzyste (ESC) – pochodzą z komórek zarodka. Mogą być totipotencjalne (gdy pochodzą z zarodka kilkukomórkowego) lub pluripotencjalne (gdy pochodzą z węzła zarodkowego blastocysty)
  • dorosłe komórki macierzyste (somatyczne komórki macierzyste) – znajdują się w tkankach dojrzałych organizmów (młodych oraz dorosłych) i są multipotencjalne (między innymi komórki krwiotwórcze) lub unipotencjalne (na przykład mięśniowe komórki satelitowe).

U roślin naczyniowych właściwości komórek macierzystych mają komórki merystemów.

 

Komórki macierzyste hodowane w kulturach in vitro mają zastosowanie w produkcji organizmów transgenicznych. Z ludzkimi komórkami macierzystymi wiąże się duże nadzieje na rozwój terapii komórkowej i medycyny regeneracyjnej.

 

ESC, mogące potencjalnie zróżnicować się w każdy rodzaj komórek, teoretycznie mogłyby zastąpić dowolną tkankę, która u pacjenta uległa uszkodzeniu. Niemniej jednak do praktycznego zastosowania ESC jest jeszcze bardzo daleko.

 

Dorosłe komórki macierzyste, chociaż posiadają ograniczoną zdolność różnicowania się w różne tkanki, wykazują cechy dające im przewagę nad komórkami zarodkowymi przy stosowaniu w terapii. Mogą być pobrane z własnego organizmu pacjenta, dzięki czemu nie istnieje ryzyko ich odrzucenia. Poza tym pozyskanie dorosłych komórek macierzystych nie wiąże się ze zniszczeniem zarodka, nie wywołuje zatem wątpliwości natury etycznej. Dorosłych komórek macierzystych niejednokrotnie użyto już do skutecznej terapii wielu różnych chorób.

 

W każdym żywym organizmie, systematycznie powstają nowe komórki, które następnie dojrzewają, różnicują się w bardziej wyspecjalizowane a na koniec po ściśle określonym czasie, zapisanym w ich materiale genetycznym, obumierają.
Komórki macierzyste (KM) dostarczają nowych pokoleń w miejsce obumarłych. Są niezróżnicowane i zdolne do dojrzewania, podziału przez czas nieokreślony, samoodnawiania i do tworzenia bardziej wyspecjalizowanych komórek.

Można je podzielić na cztery kategorie: totipotencjalne, pluripotencjalne, multipotencjalne (krwiotwórcze komórki macierzyste – KKM, których źródłem jest m.in. ludzka krew pępowinowa oraz mezenchymalne komórki macierzyste – MKM, których najprawdopodobniej najlepszym źródłem jest sznur pępowiny) oraz unipotencjalne.

 

Przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych

 

Jest to już standardowa, złożona, minimum kilkutygodniowa procedura polegająca na wymianie (częściowej lub całkowitej) komórek wadliwie funkcjonujących albo zmienionych nowotworowo na prawidłowe komórki macierzyste (KM), które mogą pochodzić od pacjenta (przeszczepienie autologiczne) oraz zdrowego dawcy (przeszczepienie allogeniczne) spokrewnionego lub niespokrewnionego.

Istnieją trzy, obecnie powszechnie stosowane w medycynie, źródła KKM : szpik kostny, krew obwodowa i krew pępowinowa.

Pierwsze próby przeszczepiania KKM (multipotencjalnych) przeprowadzone były już w 1938 roku przez Jana Stefana Raszka i Franciszka Groera we Lwowie. Polegały one na podawaniu szpiku pobranego z mostka zdrowego dawcy bezpośrednio do jamy szpikowej chorego biorcy.

Dzisiaj, zabieg pobrania KKM ze szpiku, najczęściej wykonuje się nakłuwając wielokrotnie (w znieczuleniu ogólnym) talerze kości biodrowych. Sam zabieg przeszczepienia pod względem technicznym jest prosty: jest to przetoczenie dożylne KKM przez cewnik umieszczony w dużej żyle – cewnik centralny. Powyższa metoda pozyskiwania KKM ze szpiku do celów leczniczych pobierania szpiku jest stosowana regularnie w leczeniu polskich dzieci od 1989 roku (Poznań).

Krwiotwórcze komórki macierzyste pochodzące ze zmobilizowanej farmakologicznie krwi obwodowej pobiera się z żył przy użyciu separatora komórkowego. Liczba komórek macierzystych w niezmobilizowanej krwi obwodowej jest bardzo mała. Dlatego dawcy, przez parę dni przed zabiegiem pobrania, należy wstrzykiwać dożylnie lub podskórnie farmakologiczne czynniki wzrostu odpowiednich linii komórkowych. Pobranie z żył obwodowych jest to trwający parę godzin, złożony zabieg. Aby pobrać odpowiednią liczbę KKM wystarczającą do transplantacji, najczęściej należy procedurę powtórzyć. Tę metodę pozyskiwania materiału biologicznego do transplantacji u chorych polskich dzieci stosuje się regularnie w Polsce już od 1994 roku (Wrocław).

W Centrum Medycznym Klara na dzień dzisiejszy nie jest wykonywane przeszczepianie komórek krwiotwórczych.

Zastosowanie i kwalifikacja – wkrótce…

Kontakt